Όταν αλλάζει η μυρωδιά ενός γνώριμου σπιτιού

Κάθε σπίτι έχει μια μυρωδιά που οι άνθρωποί του παύουν συνήθως να προσέχουν. Ξύλο, σαπούνι, μαγειρεμένο φαγητό, βιβλία, υγρασία, ανοιχτά παράθυρα και ρούχα σχηματίζουν κάτι κοινό που δεν χρειάζεται όνομα. Γίνεται αισθητό κυρίως στην επιστροφή, τη στιγμή που ανοίγει η πόρτα ύστερα από απουσία.

Κάποτε αυτή η μυρωδιά αλλάζει. Μπορεί να προηγήθηκε βάψιμο, μετακόμιση επίπλων, ένα νέο πρόσωπο ή η απουσία κάποιου που ζούσε εκεί. Η αλλαγή ίσως είναι μικρή και δεν φαίνεται σε φωτογραφία. Παρ’ όλα αυτά, το σώμα την αναγνωρίζει πριν προλάβει η σκέψη να εξηγήσει τι ακριβώς λείπει ή τι προστέθηκε.

Το γνώριμο μπορεί να μετακινηθεί χωρίς να αλλάξει η εικόνα του δωματίου.

Η όσφρηση κρατά δεσμούς με ώρες και εποχές που δεν οργανώνονται εύκολα σε αφήγηση. Μια οσμή από καθαρά σεντόνια, κλειστά ντουλάπια ή καφέ μπορεί να φέρει ολόκληρο απόγευμα κοντά, χωρίς να ανακαλεί κάθε λεπτομέρεια. Όταν αλλάζει, η απουσία της γίνεται ένας ήσυχος τρόπος μέτρησης του χρόνου.

Το σπίτι παραμένει στην ίδια διεύθυνση. Τα κλειδιά ανοίγουν την ίδια πόρτα και τα αντικείμενα βρίσκονται περίπου εκεί όπου ήταν. Κι όμως, η πρώτη ανάσα στο εσωτερικό λέει ότι η οικειότητα δεν αποτελεί ακίνητη ιδιότητα του χώρου. Δημιουργείται ξανά από όσα ζουν, φεύγουν, φθείρονται και ανανεώνονται μέσα του.

Μερικές αλλαγές φτάνουν ως ανάσα πριν αποκτήσουν ιστορία.

Η μνήμη του σπιτιού κατοικεί και σε όσα δεν φαίνονται.

Μετά από μέρες κλειστού σπιτιού, ο αέρας είναι βαρύτερος. Τα παράθυρα ανοίγουν και ο εξωτερικός κόσμος περνά μέσα με θόρυβο, σκόνη και φως. Σε λίγη ώρα η παλιά αίσθηση μπορεί να επιστρέψει. Άλλοτε όμως η διαφορά επιμένει, σαν να έχει ο χώρος κρατήσει την απουσία και να μην μπορεί να την αποβάλει τόσο γρήγορα.

Ένα καινούριο έπιπλο φέρνει ξύλο, ύφασμα ή βερνίκι. Για κάποιο διάστημα η μυρωδιά του ξεχωρίζει από το υπόλοιπο σπίτι και δηλώνει την παρουσία του πριν γίνει μέρος της καθημερινής εικόνας. Με τον καιρό χαμηλώνει. Το νέο αντικείμενο παύει να ανακοινώνεται και αρχίζει να συμμετέχει στο κοινό ίχνος του χώρου.

Το μαγείρεμα αλλάζει το σπίτι για ώρες. Μπαχαρικά, ψωμί ή ζεστό λάδι περνούν από την κουζίνα στα δωμάτια, στα υφάσματα και στα μαλλιά. Η μυρωδιά συνδέεται με ανθρώπους που κάθισαν στο τραπέζι και με φωνές που ακούστηκαν. Όταν το φαγητό δεν μαγειρεύεται πια, η σιωπή του γίνεται κάποτε αντιληπτή από τον αέρα.

Η ανακαίνιση καλύπτει προσωρινά πολλά παλιότερα ίχνη. Το χρώμα στους τοίχους και η σκόνη από τις εργασίες κάνουν το γνώριμο σπίτι να μοιάζει ξένο. Οι άνθρωποι περπατούν ανάμεσα στα ίδια δωμάτια αλλά αναζητούν την προηγούμενη αίσθηση. Καθώς ο νέος αέρας υποχωρεί, δεν επιστρέφει ακριβώς ό,τι υπήρχε. Ένα νέο στρώμα ζωής έχει προστεθεί.

Όταν ένα βρέφος έρχεται στο σπίτι, μαζί του εμφανίζονται σαπούνια, γάλα, καθαρά υφάσματα και νυχτερινός αέρας από συχνά ανοίγματα της πόρτας. Το σπίτι αλλάζει ρυθμό και μυρωδιά ταυτόχρονα. Η μεταβολή δεν είναι διακόσμηση. Είναι το υλικό ίχνος μιας νέας παρουσίας που ακόμη βρίσκει τη θέση της.

Η απουσία ενός ζώου γίνεται επίσης αισθητή. Το κρεβάτι καθαρίζεται, το μπολ απομακρύνεται και τα παράθυρα ανοίγουν. Αυτό που κάποτε θεωρούνταν απλώς μέρος του σπιτιού χάνεται σταδιακά. Μπορεί να υπάρξει ανακούφιση από την καθαριότητα και μαζί μια έλλειψη που δεν χωρά στην ίδια λέξη.

Μερικές μυρωδιές συνδέονται με φροντίδα ή ασθένεια: καθαριστικά, φάρμακα, βρασμένο νερό, κλειστά δωμάτια. Όταν η περίοδος τελειώσει, το σπίτι αερίζεται και τα σχετικά αντικείμενα απομακρύνονται. Η επιστροφή στον συνηθισμένο αέρα δεν διαγράφει τις ώρες που πέρασαν. Μπορεί όμως να γίνει ένα από τα πρώτα σημάδια ότι ο κοινός χρόνος άλλαξε.

Ένας άνθρωπος που επιστρέφει ύστερα από χρόνια μπορεί να αναζητήσει τη μυρωδιά της παιδικής του ηλικίας. Βρίσκει ίσως το ίδιο έπιπλο, το ίδιο μπαλκόνι και διαφορετικό αέρα. Η απογοήτευση δεν σημαίνει ότι το σπίτι έχασε την αλήθεια του. Σημαίνει ότι η μνήμη φύλαξε μια εποχή, ενώ ο χώρος συνέχισε να δέχεται άλλες ζωές.

Υπάρχουν και αλλαγές που προέρχονται από τον ίδιο τον άνθρωπο που επιστρέφει. Έπειτα από νοσοκομείο, ταξίδι ή παραμονή αλλού, η όσφρηση συγκρίνει το σπίτι με έναν νέο κόσμο. Αυτό που ήταν αόρατο γίνεται έντονο για λίγα λεπτά. Ο χώρος ίσως δεν άλλαξε καθόλου, όμως η απόσταση επέτρεψε να γίνει ξανά αντιληπτός.

Η καθαριότητα μπορεί να απομακρύνει οσμές που έφερναν ενόχληση, αλλά και ίχνη με τα οποία είχε δεθεί η οικειότητα. Δεν χρειάζεται να επιλεγεί ανάμεσα στην υγιεινή και στη μνήμη. Το σπίτι ανανεώνεται, και η μνήμη βρίσκει άλλους τόπους: ένα ύφασμα, ένα συρτάρι, μια σύντομη αίσθηση όταν βρέχει.

Με τον χρόνο, η νέα μυρωδιά παύει να είναι νέα. Οι άνθρωποι δεν την προσέχουν πια όταν μπαίνουν. Αυτό δεν σημαίνει ότι η μεταβολή αναιρέθηκε. Η οικειότητα περιέλαβε όσα προστέθηκαν και δημιούργησε διαφορετικό υπόβαθρο για τις επόμενες επιστροφές. Το σπίτι έγινε ξανά γνώριμο χωρίς να γίνει όπως πριν.

Κάποια μέρα ένας επισκέπτης μπορεί να πει ότι το σπίτι έχει μια συγκεκριμένη μυρωδιά. Οι άνθρωποι που ζουν εκεί ίσως ξαφνιαστούν, επειδή δεν την αντιλαμβάνονται. Για μια στιγμή το οικείο επιστρέφει ως κάτι που μπορεί να παρατηρηθεί απ’ έξω. Ύστερα χάνεται πάλι μέσα στην καθημερινότητα που το δημιούργησε.

Ο αέρας ενός σπιτιού δεν κρατά μόνο αντικείμενα και υλικά. Κρατά τον τρόπο με τον οποίο πέρασε ο χρόνος ανάμεσά τους.

Όταν αλλάζει, το γνώριμο δεν εξαφανίζεται. Ανασαίνει με άλλη σύνθεση.