Το τραπέζι που μοιράζεται

Ένα τραπέζι στρώνεται μέσα από κινήσεις που σπάνια ζητούν προσοχή. Ένα πιάτο για κάθε άνθρωπο, νερό, ψωμί, μια καρέκλα που τραβιέται λίγο πιο έξω. Το φαγητό μπορεί να είναι πρόχειρο ή να έχει χρειαστεί ώρες. Οι άνθρωποι μπορεί να φτάσουν μαζί, να καθυστερήσουν, να κοιτούν το ρολόι ή να κάθονται χωρίς να έχουν πολλά να πουν.

Η κοινή ώρα δεν είναι πάντοτε αρμονική. Μπορεί να περιέχει κούραση, βιασύνη, μια παλιά ένταση ή την απουσία κάποιου. Παρ’ όλα αυτά, για λίγο διαφορετικές ημέρες συγκεντρώνονται γύρω από την ίδια επιφάνεια. Το τραπέζι δεν λύνει όσα υπάρχουν ανάμεσα στους ανθρώπους. Τα φέρνει σε έναν τόπο όπου η καθημερινή ανάγκη του σώματος συναντά την παρουσία των άλλων.

Η συνάντηση μπορεί να συμβαίνει ενώ τίποτε σπουδαίο δεν λέγεται.

Κάποιος έχει προηγηθεί για να υπάρξει αυτή η ώρα. Αγόρασε, μαγείρεψε, ζέστανε, μετέφερε ή απλώς θυμήθηκε ότι χρειάζεται κάτι να φαγωθεί. Η προετοιμασία μπορεί να είναι μοιρασμένη ή να παραμένει για χρόνια στα ίδια χέρια. Πάνω στο τραπέζι εμφανίζεται το αποτέλεσμα, όχι πάντοτε ο χρόνος που το δημιούργησε. Η κοινή στιγμή περιέχει έτσι και όσα έγιναν πριν από αυτήν, ακόμη κι αν δεν κατονομάζονται.

Καθένας φέρνει στο τραπέζι μια διαφορετική ημέρα. Ένα γεγονός από την εργασία, μια έγνοια, έναν ενθουσιασμό ή μόνο την ανάγκη να ησυχάσει. Οι εμπειρίες αυτές δεν γίνονται αυτομάτως κοινές. Μερικές μοιράζονται με λόγια, άλλες φαίνονται στον τρόπο που κάποιος κάθεται και άλλες παραμένουν εσωτερικές. Η συνύπαρξη δεν απαιτεί να ειπωθούν όλα. Περιλαμβάνει και το δικαίωμα κάθε ανθρώπου να μην παραδώσει ολόκληρη την ημέρα του για να ανήκει στη στιγμή.

Γύρω από ένα τραπέζι, η κοινή ζωή αποκτά για λίγο ορατό σχήμα.

Η τροφή, ο χρόνος και η παρουσία συναντιούνται στην ίδια απλή πράξη.

Το φαγητό φέρνει μια υλική πραγματικότητα που δεν μπορεί να αντικατασταθεί μόνο από πρόθεση. Χρειάζεται ποσότητα, χρόνος, χρήματα, εργασία και ένας τρόπος να μοιραστεί. Οι προτιμήσεις και οι ανάγκες των σωμάτων διαφέρουν. Κάτι που για έναν είναι οικείο, για άλλον μπορεί να μην τρώγεται ή να συνδέεται με περιορισμό. Η φιλοξενία δεν βρίσκεται μόνο στην αφθονία. Βρίσκεται και στη δυνατότητα του κοινού τραπεζιού να αναγνωρίζει ότι δεν χρειάζονται όλοι το ίδιο.

Σε ορισμένα σπίτια, η ώρα του φαγητού είναι σταθερή. Σε άλλα αλλάζει καθημερινά ή δεν συμβαίνει σχεδόν ποτέ για όλους μαζί. Καμία μορφή δεν αποτελεί από μόνη της μέτρο εγγύτητας. Ένα τακτικό τραπέζι μπορεί να είναι ζεστό ή βαρύ από υποχρέωση. Ένα σπάνιο γεύμα μπορεί να περιέχει πραγματική παρουσία ή να παραμένει τυπικό. Η ποιότητα της συνάντησης δεν διαβάζεται μόνο από τη διάρκειά της ούτε από τον αριθμό των ανθρώπων.

Οι συνομιλίες γύρω από το τραπέζι έχουν δικό τους ρυθμό. Μια ερώτηση περνά από τον έναν στον άλλον, μια ιστορία διακόπτεται για να σερβιριστεί κάτι και μια σιωπή γεμίζει από ήχους πιάτων. Η ίδια φράση ακούγεται διαφορετικά όταν το σώμα είναι πεινασμένο, κουρασμένο ή βιαστικό. Ο καθημερινός λόγος δεν υπάρχει έξω από αυτές τις συνθήκες. Παίρνει μορφή μέσα σε έναν συγκεκριμένο χρόνο, μαζί με όσα κάνουν οι άνθρωποι ενώ μιλούν.

Υπάρχουν θέσεις που φαίνεται να ανήκουν σε συγκεκριμένα πρόσωπα. Η συνήθεια δημιουργεί έναν μικρό χάρτη: ποιος κάθεται πού, ποιος σερβίρει, ποιος σηκώνεται πρώτος, ποιος παρατηρεί τι λείπει. Όταν μια θέση αδειάζει ή αλλάζει χέρια, το γνώριμο σχήμα γίνεται ξαφνικά ορατό. Η καθημερινότητα αποκαλύπτει τότε ότι είχε δομή, ακόμη κι αν κανείς δεν την είχε αποφασίσει ρητά.

Ένα παιδί στο τραπέζι συναντά περισσότερα από τροφή. Ακούει τον τρόπο που οι μεγάλοι απευθύνονται ο ένας στον άλλον, βλέπει ποιος έχει χώρο να μιλήσει και ποια συναισθήματα επιτρέπονται. Δεν χρειάζεται κάθε γεύμα να μετατρέπεται σε μάθημα. Η επανάληψη της κοινής ώρας δημιουργεί από μόνη της ένα περιβάλλον σχέσης. Μέσα του, το παιδί μπορεί να είναι παρόν όχι μόνο ως σώμα που πρέπει να φάει, αλλά ως διαφορετική φωνή με δικό της ρυθμό.

Όταν υπάρχει φροντίδα για έναν άνθρωπο που δεν μπορεί να φάει μόνος, η πράξη αλλάζει βάθος. Ο ρυθμός του ενός συναντά την εξάρτηση του άλλου, μαζί με αξιοπρέπεια, κόπωση, τρυφερότητα και πρακτική ανάγκη. Η βοήθεια δεν είναι αφηρημένη ιδέα. Βρίσκεται στη θερμοκρασία μιας κουταλιάς, στον χρόνο της κατάποσης και στην προσοχή που δεν κάνει τον άνθρωπο να αισθάνεται ότι η παρουσία του καθυστερεί τη ζωή των άλλων.

Το κοινό τραπέζι μπορεί να περιέχει και σύγκρουση. Μια παλιά φράση επιστρέφει, μια διαφορά γίνεται πιο έντονη ή κάποιος αποχωρεί πριν τελειώσει. Το γεγονός ότι υπήρχε τροφή και κοινός χώρος δεν προστατεύει από όσα βρίσκονται ανάμεσα στους ανθρώπους. Μερικές φορές μάλιστα η εγγύτητα της ώρας τα κάνει περισσότερο ορατά. Τα πιάτα παραμένουν πάνω στο τραπέζι μαζί με λέξεις που δεν μπορούν να μαζευτούν τόσο εύκολα.

Μετά το φαγητό έρχεται η αποκατάσταση του χώρου. Τα υπολείμματα φυλάσσονται, τα πιάτα πλένονται και η επιφάνεια αδειάζει. Η συνάντηση αφήνει υλικά ίχνη που κάποιος θα φροντίσει. Όπως και η προετοιμασία, αυτή η εργασία μπορεί να μοιράζεται ή να θεωρείται αυτονόητη. Η στιγμή δεν ολοκληρώνεται όταν σηκώνονται οι άνθρωποι. Συνεχίζεται σε όσα χρειάζονται ώστε το ίδιο τραπέζι να είναι διαθέσιμο ξανά.

Υπάρχουν γεύματα που μένουν στη μνήμη χωρίς να είχαν κάτι εξαιρετικό. Ένα συγκεκριμένο φως, μια συνηθισμένη μυρωδιά, ένας άνθρωπος που ήταν ακόμη εκεί. Η μνήμη δεν διατηρεί πάντοτε το περιεχόμενο της συζήτησης. Κρατά την αίσθηση ότι για λίγο η ζωή είχε συγκεντρωθεί σε έναν κοινό τόπο. Αυτό το ίχνος δεν κάνει τη στιγμή τέλεια. Διασώζει την απλή πραγματικότητα της παρουσίας πριν γίνει παρελθόν.

Το τραπέζι αδειάζει και η ημέρα συνεχίζεται. Όσα συνέβησαν γύρω του μπορεί να μη λάβουν ποτέ ιδιαίτερο όνομα.

Κι όμως, μέσα στην τροφή, στις κινήσεις και στις σιωπές, ένας κοινός κόσμος σχηματίστηκε για λίγο και ύστερα παραδόθηκε στην επόμενη ώρα.