Η επιλογή χωρίς πλήρη εικόνα

Μια προθεσμία πλησιάζει, δύο δρόμοι παραμένουν ανοιχτοί και ορισμένες πληροφορίες δεν θα έρθουν εγκαίρως. Ίσως πρόκειται για εργασία, μετακόμιση, αγορά, συνεργασία ή μια πρακτική δέσμευση. Ο άνθρωπος έχει ρωτήσει, έχει περιμένει και έχει συγκρίνει. Παρ’ όλα αυτά, η εικόνα παραμένει ελλιπής.

Η επιλογή τότε δεν γεννιέται μέσα σε πλήρη γνώση. Γίνεται με όσα είναι διαθέσιμα και με καθαρή επίγνωση όσων λείπουν. Η αβεβαιότητα δεν εξαφανίζεται τη στιγμή της απόφασης. Περνά μαζί της στην πράξη και αποκτά συγκεκριμένες συνέπειες, χρόνο και κόστος.

Η έλλειψη βεβαιότητας δεν καταργεί πάντοτε την ώρα της επιλογής.

Υπάρχουν άγνωστα που μπορούν να διερευνηθούν και άλλα που ανήκουν στο μέλλον. Μια σύμβαση μπορεί να διαβαστεί, ένα ποσό να υπολογιστεί και ένας άνθρωπος να ερωτηθεί. Δεν μπορεί όμως να γίνει γνωστό από πριν πώς θα εξελιχθεί κάθε σχέση, πόσο θα αλλάξουν οι ανάγκες ή ποια απρόβλεπτη συνθήκη θα εμφανιστεί.

Η διάκριση ανάμεσα σε αυτά τα δύο είδη άγνοιας έχει πρακτικό βάρος. Η βιασύνη μπορεί να αφήσει αδιάβαστα όσα ήταν προσβάσιμα. Η αναμονή, από την άλλη, μπορεί να ζητά εγγύηση από έναν χρόνο που δεν την προσφέρει. Η επιλογή στέκεται ανάμεσα στην έρευνα που μπορεί ακόμη να γίνει και στο όριο όπου αρχίζει το άγνωστο.

Μια απόφαση μπορεί να είναι προσεκτική χωρίς να είναι βέβαιη.

Η ελλιπής εικόνα δεν είναι μία ενιαία ομίχλη· έχει γνωστά σημεία και πραγματικά κενά.

Όταν λείπουν στοιχεία, η φαντασία τείνει να τα συμπληρώνει. Μπορεί να δημιουργεί μια ευνοϊκή συνέχεια ή να γεμίζει το κενό με δυσκολίες. Και οι δύο εικόνες μοιάζουν κάποτε με πληροφορία, επειδή είναι ζωντανές και λεπτομερείς. Παραμένουν όμως ενδεχόμενα. Η αναγνώρισή τους ως ενδεχομένων αφήνει τα πραγματικά δεδομένα να ξεχωρίσουν.

Μια συνομιλία μπορεί να προσθέσει ουσιαστικό μέρος της εικόνας. Ο άλλος εξηγεί τι γνωρίζει, τι υπόσχεται και τι δεν μπορεί να εγγυηθεί. Η ειλικρίνεια δεν αφαιρεί το κενό, αλλά το οριοθετεί. Η επιλογή δεν στηρίζεται τότε σε σιωπηλές υποθέσεις για όσα κανείς δεν είπε.

Οι αριθμοί έχουν δική τους καθαρότητα και δικά τους όρια. Ένα κόστος, μια διάρκεια ή ένα διαθέσιμο εισόδημα μπορούν να υπολογιστούν. Δεν μετρούν όμως όλες τις επιπτώσεις μιας αλλαγής: την κούραση, την απόσταση από αγαπημένους ανθρώπους, τη χαρά ενός νέου τόπου ή την απώλεια μιας καθημερινής συνήθειας. Η εικόνα χρειάζεται να κρατήσει μαζί τα μετρήσιμα και τα μη μετρήσιμα χωρίς να τα συγχέει.

Η πίεση του χρόνου μπορεί να είναι πραγματική. Μια θέση κλείνει, μια τιμή ισχύει μέχρι συγκεκριμένη ημέρα ή κάποιος περιμένει απάντηση. Μπορεί επίσης να δημιουργείται τεχνητά από τον φόβο ότι κάθε καθυστέρηση θα χάσει μια ευκαιρία. Η ημερομηνία από μόνη της δεν λέει ποιο από τα δύο συμβαίνει. Χρειάζεται να ιδωθεί μέσα στις πραγματικές συνθήκες.

Υπάρχουν επιλογές που επιτρέπουν μικρή δοκιμή. Μια σύντομη συνεργασία, μια προσωρινή διαμονή ή ένα δείγμα μπορεί να φέρει γνώση που η σκέψη δεν διαθέτει. Η δοκιμή δεν είναι διαθέσιμη σε κάθε ζήτημα και δεν εξαλείφει κάθε κίνδυνο. Όπου υπάρχει, μετατρέπει μέρος της αβεβαιότητας σε εμπειρία χωρίς να προσποιείται ότι αποτελεί ολόκληρη την απάντηση.

Άλλες επιλογές είναι δύσκολο να αναστραφούν. Εκεί η έλλειψη εικόνας αποκτά περισσότερο βάρος και η απόφαση μπορεί να χρειάζεται ευρύτερη προσοχή. Παρ’ όλα αυτά, ακόμη και οι βαθιές δεσμεύσεις δεν συνοδεύονται από πλήρη γνώση του μέλλοντος. Η σοβαρότητα φαίνεται στο πώς συναντιούνται οι συνέπειες, όχι στην υπόσχεση ότι τίποτε απρόβλεπτο δεν θα συμβεί.

Οι συμβουλές των άλλων φέρνουν εμπειρίες που δεν είχαμε. Κάποιος έχει ήδη κάνει παρόμοια διαδρομή και μπορεί να δείξει ένα κρυμμένο πρακτικό σημείο. Η ζωή του όμως δεν είναι ίδια με τη δική μας. Η πληροφορία του μπορεί να εμπλουτίσει την εικόνα χωρίς να γίνει έτοιμη απόφαση για διαφορετικό άνθρωπο.

Μερικές φορές η ανάγκη για περισσότερα στοιχεία κρύβει την ελπίδα ότι ένα τελευταίο δεδομένο θα επιλέξει αντί για εμάς. Ένα μήνυμα, μια γνώμη ή ένας αριθμός θα έπρεπε τότε να κάνει τη μία πλευρά αδιαμφισβήτητη. Αυτό μπορεί να συμβεί, αλλά όχι πάντα. Συχνά τα νέα στοιχεία μετακινούν τα βάρη χωρίς να εξαφανίζουν την ευθύνη της τελικής κατεύθυνσης.

Η επιλογή μπορεί να περιλαμβάνει όρους προστασίας. Ένα οικονομικό όριο, μια ημερομηνία επανεξέτασης ή μια σαφής συμφωνία δεν εγγυώνται την έκβαση. Δίνουν όμως μορφή στη σχέση με το άγνωστο. Αναγνωρίζουν ότι η απόφαση γίνεται σήμερα και ότι η πραγματικότητα μπορεί αργότερα να ζητήσει νέα ανάγνωση.

Αφού γίνει η επιλογή, κάθε νέα δυσκολία μπορεί να μοιάζει απόδειξη ότι ήταν λανθασμένη. Κάθε ευχάριστη εξέλιξη μπορεί αντίστοιχα να θεωρηθεί επιβεβαίωση. Η ζωή όμως δεν ακολουθεί τόσο καθαρή γραμμή. Μια προσεκτική επιλογή μπορεί να συναντήσει δυσκολία, και μια βιαστική επιλογή να φέρει προσωρινή ευκολία. Το αποτέλεσμα δεν αφηγείται μόνο του όλη τη διαδρομή.

Υπάρχει επίσης η δυνατότητα να εμφανιστεί αργότερα πληροφορία που θα άλλαζε την απόφαση. Η γνώση αυτή μπορεί να φέρει λύπη ή θυμό. Δεν ήταν όμως διαθέσιμη στην προηγούμενη στιγμή. Η σχέση με την παλιά επιλογή μπορεί να κρατήσει τη διαφορά ανάμεσα σε όσα αγνοήθηκαν ενώ μπορούσαν να γνωστούν και σε όσα δεν είχαν ακόμη συμβεί.

Η πλήρης εικόνα συχνά σχηματίζεται μόνο εκ των υστέρων, όταν οι συνέπειες έχουν ήδη γίνει ζωή. Τότε το παρελθόν φαίνεται πιο καθαρό επειδή γνωρίζουμε τι ακολούθησε. Εκείνος που επέλεγε δεν είχε αυτή τη θέα. Είχε ένα σύνολο δεδομένων, ένα σύνολο κενών και μια συγκεκριμένη ώρα που δεν μπορούσε να μείνει για πάντα ανοιχτή.

Η επιλογή χωρίς πλήρη εικόνα δεν μετατρέπει το άγνωστο σε βεβαιότητα. Του δίνει θέση δίπλα σε όσα πράγματι γνωρίζονται.

Και όταν η κίνηση αρχίσει, η ζωή προσθέτει τα μέρη της εικόνας που δεν μπορούσαν να εμφανιστούν νωρίτερα.