Όταν περισσότερες από μία κατευθύνσεις παραμένουν ανοιχτές
Για τη στιγμή όπου καμία διαθέσιμη κατεύθυνση δεν έχει ακόμη γίνει η δική μας.
Υπάρχουν επιλογές όπου μία κατεύθυνση ξεχωρίζει αμέσως. Υπάρχουν και άλλες όπου περισσότερες από μία παραμένουν ανοιχτές, καθεμία με κάτι που μας αφορά.
Η απουσία άμεσης απάντησης δεν σημαίνει αναγκαστικά σύγχυση. Μπορεί να σημαίνει ότι διαφορετικές πλευρές της ζωής έχουν πραγματικό βάρος και δεν μπορούν να ακυρωθούν πρόχειρα.
Η καθαρότητα δεν είναι πάντοτε βεβαιότητα.
Μια συνειδητή επιλογή μπορεί να γνωρίζει τι αφήνει πίσω της. Δεν χρειάζεται να μετατρέψει την κατεύθυνση που δεν επιλέχθηκε σε λάθος, ούτε εκείνη που επιλέχθηκε σε εγγύηση.
Κάποιες πληροφορίες έρχονται μόνο μετά την κίνηση. Άλλες χρειάζονται χρόνο πριν από αυτή. Η διάκριση δεν βρίσκεται σε έναν γενικό κανόνα, αλλά σε αυτό που η συγκεκριμένη στιγμή εξακολουθεί πράγματι να ζητά.
Η επιλογή δεν κλείνει επειδή εξαφανίστηκαν όλες οι άλλες δυνατότητες.
Μια κατεύθυνση γίνεται επιλογή όταν αποκτά σχέση με εμάς.
Όσο περισσότερη σημασία έχει μια επιλογή, τόσο πιο δύσκολο είναι να εξεταστεί σαν ουδέτερος κατάλογος πλεονεκτημάτων και μειονεκτημάτων. Κάθε κατεύθυνση αγγίζει διαφορετικές ανάγκες, αξίες και φόβους. Μία μπορεί να προσφέρει ασφάλεια και να περιορίζει την έκφραση. Μια άλλη να ανοίγει χώρο και να αυξάνει την αβεβαιότητα. Η σύγκριση είναι χρήσιμη, αλλά δεν παράγει πάντοτε από μόνη της απόφαση. Κάποια στοιχεία δεν μετρώνται στην ίδια κλίμακα και δεν μπορούν να προστεθούν ώστε να εμφανιστεί ένα αδιαμφισβήτητο αποτέλεσμα.
Η αναζήτηση καθαρότητας μπορεί να μετατραπεί σε προσπάθεια να πάψει εντελώς η εσωτερική αντίφαση. Όμως ένας άνθρωπος μπορεί να επιθυμεί δύο πράγματα που δεν συνυπάρχουν πλήρως. Μπορεί να θέλει αλλαγή και ταυτόχρονα να πενθεί όσα αφήνει. Μπορεί να επιλέγει εγγύτητα και να χρειάζεται ανεξαρτησία. Η παρουσία αυτών των αντίθετων κινήσεων δεν ακυρώνει την επιλογή. Φανερώνει το πραγματικό της κόστος και εμποδίζει την εύκολη αφήγηση ότι όσα δεν επιλέχθηκαν δεν είχαν ποτέ αξία.
Υπάρχουν αποφάσεις αναστρέψιμες και άλλες που αλλάζουν ουσιαστικά το πεδίο. Η διάκριση αυτή επηρεάζει τον τρόπο της κίνησης. Μια αναστρέψιμη επιλογή μπορεί να δοκιμαστεί χωρίς να φορτωθεί με οριστικότητα που δεν έχει. Μια βαθύτερη δέσμευση μπορεί να χρειάζεται περισσότερο χρόνο, ενημέρωση ή συνομιλία με όσους επηρεάζονται. Η προσοχή δεν μετριέται μόνο από τη διάρκεια της σκέψης. Μετριέται και από το αν εξετάζονται οι πραγματικές συνέπειες αντί να επαναλαμβάνεται αφηρημένα το ίδιο ερώτημα.
Μερικές φορές ζητούμε συμβουλή για να δούμε κάτι που μας διαφεύγει. Άλλοτε τη ζητούμε ελπίζοντας κάποιος να αναλάβει το βάρος της τελικής κατεύθυνσης. Οι άλλοι μπορούν να προσφέρουν εμπειρία, πληροφορία και διαφορετική οπτική. Δεν μπορούν όμως να κατοικήσουν τις συνέπειες αντί για εμάς. Ακόμη και η πιο αξιόπιστη συμβουλή χρειάζεται να συναντηθεί με τις συγκεκριμένες συνθήκες της ζωής μας. Η ευθύνη δεν σημαίνει απομόνωση· σημαίνει ότι η εξωτερική βοήθεια δεν μετατρέπεται σιωπηλά σε μεταβίβαση της επιλογής.
Ο φόβος δεν αποδεικνύει ότι μια κατεύθυνση είναι λανθασμένη, όπως και ο ενθουσιασμός δεν αποδεικνύει ότι είναι σωστή. Και οι δύο μπορούν να φέρουν πληροφορία, αλλά επηρεάζονται από την ιστορία, την ένταση και τη στιγμή. Μια επιλογή που ανοίγει άγνωστο έδαφος μπορεί φυσικά να συνοδεύεται από φόβο. Μια επιλογή που επαναλαμβάνει ένα γνώριμο μοτίβο μπορεί να δημιουργεί ανακούφιση επειδή δεν απαιτεί αλλαγή. Το συναίσθημα δεν χρειάζεται να αγνοηθεί ούτε να ανακηρυχθεί μοναδικός οδηγός. Μπορεί να σταθεί δίπλα στα γεγονότα και στις αξίες.
Υπάρχει ένα σημείο όπου η περαιτέρω σκέψη δεν προσθέτει νέα διάκριση. Τα ίδια ενδεχόμενα επιστρέφουν με διαφορετικές λέξεις, χωρίς να μεταβάλλεται η εικόνα. Αυτό το σημείο δεν είναι ίδιο για όλους ούτε εμφανίζεται με βεβαιότητα. Μπορεί όμως να αναγνωριστεί από την απουσία νέου υλικού. Τότε η επιλογή δεν γίνεται επειδή λύθηκε κάθε αμφιβολία. Γίνεται επειδή όσα μπορούσαν να γίνουν γνωστά πριν από την πράξη έχουν ήδη συναντηθεί και το υπόλοιπο ανήκει στην εμπειρία που θα δημιουργήσει η ίδια η κίνηση.
Η ανάληψη μιας επιλογής δεν σημαίνει ότι ο άνθρωπος δεσμεύεται να τη δικαιολογεί για πάντα. Μπορεί να παραμένει διαθέσιμος στις συνέπειές της, να διορθώνει ό,τι χρειάζεται και να αναγνωρίζει νέα δεδομένα. Η ευθύνη δεν είναι ακαμψία. Είναι η καθαρότητα ότι αυτή η κατεύθυνση επιλέχθηκε με τα δεδομένα, τις δυνατότητες και τη συνείδηση της συγκεκριμένης στιγμής. Αν αργότερα η πραγματικότητα μεταβληθεί, μια νέα επιλογή δεν ακυρώνει αναγκαστικά την προηγούμενη. Μπορεί να αποτελεί συνέχεια της ίδιας ζωντανής σχέσης με τη ζωή.
Κάθε επιλογή οργανώνει διαφορετικά την προσοχή. Όταν μια κατεύθυνση αναλαμβάνεται, πράγματα που πριν φαίνονταν ισότιμα αποκτούν νέα θέση. Εμφανίζονται πρακτικά βήματα, πραγματικές δυσκολίες και δυνατότητες που δεν μπορούσαν να γίνουν ορατές από την απόσταση. Αυτό δεν σημαίνει ότι η απόφαση ήταν σωστή επειδή άρχισε να παράγει συνοχή. Σημαίνει ότι απέκτησε πραγματικό έδαφος και μπορεί πλέον να συναντηθεί όχι μόνο ως ενδεχόμενο, αλλά ως εμπειρία που δίνει νέα στοιχεία.
Μπορεί επίσης να υπάρχει επιλογή να μην κλείσει ακόμη ένα ερώτημα. Και αυτή όμως διαφέρει από την αόριστη αναβολή όταν αναγνωρίζει καθαρά τι περιμένει: μια πληροφορία, μια μεταβολή των συνθηκών, μια συνομιλία ή έναν συγκεκριμένο χρόνο επιστροφής. Το ανοιχτό τότε δεν είναι άμορφο. Έχει όριο και σχέση με την πραγματικότητα. Ο άνθρωπος δεν προσποιείται ότι αποφάσισε, ούτε εγκαταλείπει το ερώτημα. Παραμένει διαθέσιμος στο σημείο όπου η επόμενη διάκριση μπορεί πράγματι να εμφανιστεί.
Ίσως μια κατεύθυνση αρχίσει να γίνεται δική μας όχι επειδή είναι αλάνθαστη, αλλά επειδή μπορούμε να αναλάβουμε τη σχέση μας μαζί της.
Μέχρι τότε, οι ανοιχτές κατευθύνσεις μπορούν να παραμείνουν ορατές χωρίς να απαιτούν άμεση κατάληξη.