Όταν δύο αληθινές δυνατότητες δεν χωρούν μαζί

Υπάρχουν επιλογές όπου η μία κατεύθυνση μοιάζει καθαρά ξένη και η άλλη κοντά σε όσα θέλει ο άνθρωπος να ζήσει. Υπάρχουν όμως και στιγμές όπου δύο δυνατότητες είναι αληθινές. Καθεμία περιέχει κάτι ουσιαστικό, καθεμία θα μπορούσε να γίνει μέρος μιας έντιμης ζωής, και παρ’ όλα αυτά δεν χωρούν μαζί στον ίδιο χρόνο, στον ίδιο τόπο ή στην ίδια δέσμευση.

Το ερώτημα τότε δεν λύνεται με την αποκάλυψη μιας κρυφής λανθασμένης πλευράς. Μια εργασία μπορεί να δίνει ασφάλεια και μια άλλη να ανοίγει δημιουργικό χώρο. Η παραμονή κοντά σε έναν άνθρωπο μπορεί να έχει βάθος και η αναχώρηση να υπηρετεί μια πραγματική ανάγκη. Δύο σχέδια μπορεί να είναι εφαρμόσιμα, αλλά να ζητούν τις ίδιες ώρες, τα ίδια χρήματα ή ολόκληρη την ίδια παρουσία.

Μερικές επιλογές πονάνε όχι επειδή κάτι είναι λάθος, αλλά επειδή κάτι αληθινό θα μείνει έξω.

Όσο οι δύο δυνατότητες παραμένουν ανοιχτές, καθεμία μπορεί να διατηρεί την πληρότητα της φανταστικής της μορφής. Δεν έχει ακόμη συναντήσει τις απώλειες, τις επαναλήψεις και τα όρια που θα έφερνε η πραγματική ζωή. Η συνύπαρξή τους στη σκέψη δίνει την αίσθηση ότι τίποτε δεν χρειάζεται να εγκαταλειφθεί. Ο χρόνος όμως συνεχίζει να περνά και μπορεί να μετατρέψει την αποφυγή της απώλειας σε μια τρίτη κατάσταση, όπου καμία κατεύθυνση δεν κατοικείται πραγματικά.

Η επιλογή δεν καθιστά αναγκαστικά τη μία δυνατότητα σημαντικότερη σε απόλυτο βαθμό. Δηλώνει ποια θα λάβει χώρο τώρα, με τις συγκεκριμένες συνθήκες και τα όρια αυτής της περιόδου. Η άλλη δεν χρειάζεται να υποτιμηθεί για να αντέξει η απόφαση. Μπορεί να παραμείνει πολύτιμη και να μην επιλεγεί. Αυτή η παραδοχή αφήνει τη λύπη να υπάρχει χωρίς να μετατρέπεται σε απόδειξη ότι έγινε λάθος κατεύθυνση.

Η επιλογή μπορεί να τιμά αυτό που αφήνεται, χωρίς να προσποιείται ότι μπορεί να κρατήσει τα πάντα.

Η πραγματική κατεύθυνση αποκτά μορφή μαζί με όσα δεν θα συμβούν.

Σε μια επαγγελματική επιλογή, δύο προτάσεις μπορεί να ανταποκρίνονται σε διαφορετικά αληθινά μέρη της ζωής. Η μία προσφέρει σταθερό ωράριο, γνώριμους ανθρώπους και οικονομική προβλεψιμότητα. Η άλλη φέρνει νέο αντικείμενο, αβεβαιότητα και περισσότερο χώρο για δημιουργία. Η σύγκριση δεν καταλήγει πάντοτε σε έναν κοινό αριθμό. Κάθε δυνατότητα οργανώνει διαφορετικά ολόκληρη την ημέρα και δεν μπορούν όλες οι συνέπειές της να δοκιμαστούν πριν αναληφθεί.

Μια μετακόμιση μπορεί να φέρει το ίδιο είδος διπλής αλήθειας. Ο νέος τόπος ανοίγει εργασία, σχέση ή διαφορετικό ρυθμό. Ο παλιός κρατά πρόσωπα, μνήμη, πρακτική στήριξη και μια γλώσσα καθημερινότητας που δεν μεταφέρεται μέσα σε κούτες. Το να φύγει κάποιος δεν αποδεικνύει ότι ο παλιός τόπος έπαψε να είναι δικός του. Το να μείνει δεν σημαίνει ότι η δυνατότητα του αλλού ήταν φανταστική. Η απόφαση δίνει σώμα στη μία σχέση και αλλάζει τη μορφή της άλλης.

Υπάρχουν επιλογές που επηρεάζουν και ανθρώπους οι οποίοι δεν αποφασίζουν. Ένα παιδί, ένας σύντροφος, ένας γονιός που χρειάζεται φροντίδα ή ένας συνεργάτης θα κατοικήσουν μέρος των συνεπειών. Οι δικές τους ανάγκες δεν μετατρέπουν αυτόματα την προσωπική απόφαση σε συλλογική, ούτε μπορούν να θεωρηθούν απλές λεπτομέρειες. Μπαίνουν στο πραγματικό έδαφος της επιλογής. Μπορεί να μη δώσουν κοινή απάντηση, αλλά αλλάζουν το τι σημαίνει να αναληφθεί κάθε κατεύθυνση.

Μερικές φορές ο άνθρωπος προσπαθεί να κρατήσει και τις δύο δυνατότητες μειώνοντας καθεμία. Δύο εργασίες, δύο τόποι, δύο έργα ή δύο δεσμεύσεις μοιράζονται έναν χρόνο που δεν μεγαλώνει. Για ένα διάστημα αυτή η μορφή μπορεί να είναι δυνατή και ειλικρινής. Άλλοτε αφήνει και τις δύο πλευρές μόνιμα μισές, ενώ το σώμα και οι σχέσεις σηκώνουν τη διαρκή μετάβαση. Δεν υπάρχει γενικός κανόνας που να ορίζει πότε η συνύπαρξη είναι πλούτος και πότε παύει να είναι κατοικήσιμη. Η καθημερινή της πραγματικότητα το φανερώνει σταδιακά.

Η πληροφορία έχει θέση, αλλά δεν καταργεί πάντοτε το δίλημμα. Περισσότερα δεδομένα μπορούν να αποσαφηνίσουν κόστος, διάρκεια, νομικούς όρους ή πρακτικές απαιτήσεις. Αν όμως και οι δύο κατευθύνσεις παραμένουν δυνατές και σημαντικές, η έρευνα δεν θα δημιουργήσει αναγκαστικά μια απάντηση χωρίς απώλεια. Υπάρχει ένα σημείο όπου όσα γίνονται γνωστά δεν επιλέγουν αντί για τον άνθρωπο. Αφήνουν μόνο πιο καθαρό το έδαφος πάνω στο οποίο θα σταθεί.

Το συναίσθημα επίσης μπορεί να μετακινείται από τη μία πλευρά στην άλλη. Μια ημέρα κυριαρχεί η ανακούφιση που προσφέρει η πρώτη δυνατότητα και την επόμενη η ζωντάνια της δεύτερης. Η μεταβολή δεν σημαίνει ότι ο άνθρωπος δεν ξέρει τίποτε. Δείχνει ότι και οι δύο κατευθύνσεις τον αφορούν πραγματικά. Η επιλογή δεν χρειάζεται να περιμένει ένα συναίσθημα τόσο απόλυτο ώστε να εξαφανίσει την άλλη πλευρά. Ίσως τέτοια εξαφάνιση να μην έρθει ποτέ.

Όταν τελικά μια κατεύθυνση αναλαμβάνεται, η άλλη μπορεί να επιστρέφει. Εμφανίζεται σε μια δύσκολη ημέρα, σε μια συνάντηση με κάποιον που ακολούθησε διαφορετικό δρόμο ή σε μια εικόνα για το πώς θα ήταν η ζωή. Η επιστροφή αυτή δεν αποτελεί από μόνη της μεταμέλεια. Η μη επιλεγμένη δυνατότητα υπήρξε μέρος του ανθρώπου και δεν διαγράφεται επειδή δεν έγινε καθημερινότητα. Μπορεί να παραμένει ως μνήμη, γνώση ή ανοιχτό ενδεχόμενο για έναν χρόνο που δεν είναι ο σημερινός.

Υπάρχουν βέβαια και αποφάσεις που μπορούν αργότερα να αλλάξουν. Η αναστρεψιμότητα όμως δεν σημαίνει ότι η πρώτη περίοδος είναι χωρίς συνέπειες. Χρόνος θα δοθεί, σχέσεις θα μετακινηθούν και άλλες δυνατότητες μπορεί να αλλάξουν όσο περιμένουν. Το «μπορώ να επιστρέψω» προσφέρει πραγματική ελευθερία όταν υπάρχει, αλλά δεν μετατρέπει την επιλογή σε δοκιμή έξω από τη ζωή. Ακόμη και μια προσωρινή κατεύθυνση κατοικείται από ολόκληρες ημέρες.

Το να τιμάται αυτό που μένει έξω μπορεί να πάρει απλή μορφή. Να ονομαστεί καθαρά τι χάνεται, να αποχαιρετιστεί ένας τόπος, να ευχαριστηθεί ένας άνθρωπος ή να διατηρηθεί κάτι που δεν συγκρούεται με τη νέα δέσμευση. Δεν είναι τρόπος να αποφευχθεί η απώλεια ούτε υπόσχεση ότι όλα θα επιστρέψουν. Είναι η αναγνώριση ότι η επιλογή δεν γεννήθηκε από την ακύρωση της άλλης δυνατότητας, αλλά από το περιορισμένο και πραγματικό σχήμα μιας ζωής.

Όταν δύο αληθινές δυνατότητες δεν χωρούν μαζί, καμία απόφαση δεν διασώζει ολόκληρο τον αρχικό ορίζοντα. Μία κατεύθυνση γίνεται καθημερινότητα και η άλλη αλλάζει θέση.

Η επιλογή μπορεί τότε να σταθεί χωρίς θρίαμβο και χωρίς υποτίμηση: ως ανάληψη ενός δρόμου μαζί με τη γνώση ότι ένας άλλος είχε επίσης αλήθεια.